Ekologiczna uprawa warzyw od A do Z
Ekologiczna uprawa warzyw od A do Z

Uprawa ekologiczna oznacza taki system gospodarowania, który oparty jest na nieprzetworzonych technologicznie produktach o pochodzeniu mineralnym lub biologicznym. Jednym słowem by mówić o ekologicznej uprawie warzyw, trzeba zrezygnować z wszelkich środków chemicznych, czy to tych stosowanych do nawożenia czy do ochrony roślin przed szkodnikami lub chorobami. Zasadą podstawową jest utrzymanie i podwyższanie żyzności gleby tylko sposobami naturalnymi, poprzez stosowanie nawożenia organicznego (obornik, kompost, nawozy zielone) oraz płodozmianu a także stosowaniu kilku innych zasad.

Płodozmian

Głównym celem stosowania płodozmianu jest z jednej strony zachowanie żyzności gleby a z drugiej systematyczne tej żyzności podnoszenie. Będzie to gwarancją uzyskiwanie wysokich plonów bez konieczności stosowania środków ochrony i sztucznych nawozów. Dobrze stosowany płodozmian zapobiegnie erozji gleby, którą powodują wiatr, woda i słońce a także ograniczy wypłukiwanie składników mineralnych do wód gruntowych. Przede wszystkim spełnia w uprawach ekologicznych dwie funkcje: nawozową (kształtuje bilans azotu i materii organicznej w podłożu) i sanitarną (reguluje zachwaszczenie, ogranicza rozwój chorób i szkodników).

Uprawiając warzywa ekologiczne trzeba wiedzieć, jaki wpływ poszczególne ich gatunki mają na glebę. Np. buraki, ziemniaki, kukurydza, warzywa korzeniowe wyjaławiają podłoże choćby dlatego, że nie mają resztek pożniwnych, a te które są, ulegają szybkiemu rozkładowi. Uprawa tych roślin znacząco zmniejsza zawartość próchnicy w glebie. W ich wypadku działa zasada, że im większe plony, tym bardziej wyczerpana jest gleba.

Zupełnie inna sytuacja jest, gdy uprawia się rośliny motylkowe. Im większe plony, tym więcej resztek pożniwnych i więcej zostaje dzięki nim azotu w glebie dla następnych roślin.

Jeśli płodozmian jest zaplanowany prawidłowo, można dość skutecznie sterować populacjami patogenów, chwastów czy szkodników. Ale należy przestrzegać czasookresów powrotu na to samo miejsce roślin, które należą do tej samej rodziny. Powrót taki jest możliwy po około 3-4 latach.

Trzy podstawowe zasady układania planu płodozmianu:

  1. Po warzywach, które przesuszają warstwę orną podłoża korzeniąc się płytko i zacieniając glebę w lecie, takich jak por czy cebula, należy sadzić warzywa, których korzenie sięgają głęboko i które pobierają wodę wraz ze składnikami pokarmowymi z głębszych warstw podłoża. Mowa tu o marchwi, koniczynie, lucernie, łubinie, kapuście czy pasternaku. I odwrotnie.
  2. Po roślinach motylkowych i strączkowych należy siać wszystkie inne tylko nie strączkowe i motylkowe.
  3. Po warzywach, które wymagają intensywnego nawożenia mineralnego i organicznego takich jak kapusta, ziemniaki czy marchew, należy uprawiać warzywa o wymaganiach mniejszych, które dobrze wykorzystają pozostałe w glebie składniki odżywcze, np. rzodkiewka, cebula z dymki siedmiolatka, fasola czy groch.

Nawożenie organiczne

Zasadą podstawową warunkującą utrzymanie żyzności gleby w długim okresie jest połączenie poprawnie ułożonego płodozmianu oraz powiązanie produkcji roślinnej ze zwierzęcą. Źródłem żyzności gleby w uprawach ekologicznych warzyw są:

  • nawozy organiczne: nawozy roślinne, resztki roślin oraz kompost,
  • nawozy naturalne: gnojówka, obornik,
  • azot wiązany biologicznie przez bakterie symbiotyczne oraz bakterie wolno żyjące w glebie,
  • składniki uwalniające się z substancji mineralnej gleby.

Nawożenie mineralne

Brakujące składniki mineralne w glebie uzupełnia się przez stosowanie nawozów pochodzenia naturalnego, np. mączki fosforytowe, węglany magnezowo-wapniowe, kopalne sole potasu, siarczan wapnia itp. Zawierają one w swym składzie mniej składników odżywczych niż nawozy syntetyczne, dlatego należy stosować je w większych dawkach. Do wzbogacania podłoża stosuje się również guano, glony morskie i produkty z nich wytworzone. Poza tym produkty uboczne pochodzenia roślinnego jak wytłoczyny z nasion roślin oleistych, kiełki słodowe czy łuski ziarna kakaowego. Zasilić podłoże można również wermikompostem, trocinami i wiórami drzewnymi, kompostowaną korą drzew, popiołem drzewnym oraz minerałami ilastymi (wermikulit, perlit)

Uprawa współrzędna

Uprawa współrzędna polega na tym, by siać/sadzić równocześnie różne gatunki roślin na określonej powierzchni. Taki sposób uprawy wspomaga bioróżnorodność, przeciwdziała zmęczeniu gleby i zwiększa równowagę ekologiczną. Dzieli się pole na zagony i uprawia na nich naprzemiennie różne gatunki warzyw. Mając niewielki areał sieje się/sadzi różne warzywa rzędami albo wręcz naprzemiennie w jednym rzędzie.

Przy tym sposobie uprawy ekologicznej powierzchnia gleby pokryta jest przez cały sezon, co zachowuje dobrą strukturę gleby, jej optymalną wilgotność i hamuje rozwój chwastów. Uprawa współrzędna ma również taką zaletę, że poszczególne warzywa odstraszają szkodniki, które zagnieździłyby się chętnie na tych rosnących obok.

Zasady, którymi trzeba się kierować przy planowaniu upraw współrzędnych: 

  • należy zachować zróżnicowany rodzaj systemów korzeniowych warzyw, który ograniczy konkurencję o wodę i składniki pokarmowe,
  • brak wzajemnego, ujemnego odziaływania allelopatycznego (allelopatia - szkodliwy lub korzystny wpływ substancji chemicznych wydzielanych przez rośliny),
  • zachowanie odrębności botanicznej – czyli rośliny nie powinny należeć do tych samych rodzin,
  • odpowiedni dobór warzyw pod względem tempa wzrostu i rozwoju, by w trakcie uprawy wzajemnie się nie zacieniały. 

Ściółkowanie podłoża

Walka z chwastami zdaje się być walką bez końca. W uprawach ekologicznych szczególnie wydawać by się mogło, że jest to syzyfowa praca, gdyż dodatkowo nie ma możliwości by stosować herbicydy. Ale są sposoby by z chwastami wygrywać, zminimalizować koszty ich usuwania i zmniejszyć nakłady pracy. Jednym ze sposobów na ograniczenie zachwaszczenia jest ściółkowanie, czyli okrywanie gleby wokół roślin warstwą odpowiedniego materiału – tworzywem sztucznym albo substancją organiczną.

Zalety ściółkowania:

  • zmniejsza parowanie a co za tym idzie poprawia utrzymywanie wilgotności gleby,
  • podnosi temperaturę podłoża,
  • ściółkowanie materiałami organicznymi jest źródłem pokarmu dla roślin,
  • rozkładając się ściółka poprawia strukturę podłoża, co ma wpływ na zwiększanie plonów,
  • chroni przed promieniami słonecznymi, wahaniami temperatury, wiatrami a tym samym zatrzymuje erozję ziemi,
  • rozkładając się zwiększa żyzność podłoża,
  • izoluje części naziemne od podłoża zmniejszając tym samym ich narażenie na choroby odglebowe,
  • ogranicza dostęp światła do podłoża co powoduje zmniejszenie zachwaszczenia (folie biała, czara i fotoselektywna).

Ochrona przed szkodnikami

Ochrona roślin w gospodarstwie ekologicznym polega na ograniczaniu a także zwalczaniu szkodliwego oddziaływania szkodników bez użycia środków chemicznych. Podstawowym błędem, który powoduje nasilenie się ataków szkodników jest uprawa tych samych gatunków warzyw co sezon. Powoduje to nagromadzenie się nicieni i szkodników. Wpływ na ochronę przed szkodnikami ma:

  • lokalizacja upraw – nie zaleca się zakładania warzywnika w pobliżu drzew i krzewów, gdyż tam bytuje np. połyśnica marchwianka. Warzyw kapustowatych, pora, grochu, cebuli i marchwi nie powinno sadzić się obok motylkowatych, które są źródłem pokarmu dla zmienników, oprzędzików, pchełek i szkodników glebowych,
  • do uprawy powinno się wybierać odmiany jak najbardziej odporne na szkodniki,
  • odpowiednie przygotowanie podłoża przed zasiewami i nasadzeniami: podorywka, orka, bronowanie i kultywacja, pomogą przy pozbyciu się sporej części populacji drutowców, pędraków, rolnic, liściolubki selerowej, paciornicy grochowianki, pachówki strąkóweczki czy połyśnicy marchwianki. Wydobycie ich na powierzchnię zrobi z nich pokarm dla ptaków a te nie zjedzone zostaną zutylizowane przez mrozy,
  • usuwanie resztek pożniwnych wydatnie zmniejszy występowanie szkodników w kolejnym sezonie. Mowa tu o tantnisiu krzyżowiaczku, mszycy kapuścianej i marchwiowo-ondulującej, chowaczu galasówku, poskrzypce cebulowej czy nicieni.

Ochrona przed chorobami

Ochrona warzyw przed chorobami w gospodarstwie ekologicznym skupia się bardziej na podwyższeniu zdrowotności roślin niż na zwalczaniu chorób. Jednak w przypadku masowego ich wystąpienia dopuszcza się stosowanie niektórych środków ochrony roślin.

Jeśli rośliny mają być zdrowe, przede wszystkim zdrowa musi być gleba, która posiada zdolność hamowania rozwoju patogenów chorobotwórczych. Dlatego ważnym jest by niszczyć źródła infekcji poprzez usuwanie chorych części a w razie konieczności i całych roślin, usuwanie resztek pozostałych po zbiorach w ogrodzie, wykonywanie głębokiego przekopywania przedzimowego oraz systematyczne stosowanie kompostu, który niezwykle skutecznie przywraca a później utrzymuje równowagę biologiczną gleby. W uprawach ekologicznych jedynym sposobem odkażania podłoża i jego dezynfekcji jest metoda termiczna, która polega na ogrzewaniu ziemi za pomocą gorącej pary wodnej.

Ekologiczna walka z chorobami i szkodnikami

W walce z chorobami i szkodnikami pomocne są wywary, napary czy gnojówki z roślin:

  • preparat z czosnku – oprysk zwalczy mszyce, połyśnicę marchwiankę, przędziorki i wielkopąkowaca porzeczkowego. Zwalcza również choroby grzybowe i bakteryjne.
  • preparat z wrotyczu – oprysk zwalczy rośliniarki, pchełki, mrówki, kwieciaki, mączlika szklarniowego, roztocza truskawkowca i opuchlaka truskawkowca.
  • Preparat z tytoniu – oprysk zwalczy, przędziorki, mszyce, mączlika szklarniowego, miodówki, wciornastki.
  • Preparat z cebuli – oprysk zwalczy miodówki, skoczki, mszyce i przędziorki.
  • Preparaty z pokrzywy – w zależności od tego czy preparatem tym jest gnojówka, wyciąg czy napar stosuje się je w walce z wieloma chorobami i szkodnikami roślin. Wywar zwalczy: przędziorki, mszyce, szarą pleśń, mączniaki, zamieranie pędów malin, rdzę i amerykańskiego mączniaka agrestu. Gnojówka: chloroza liści, mączniak rzekomy, mszyce, przędziorki, tarczniki, miseczniki. Wyciąg: przędziorki i mszyce.

 

do góry
Sklep jest w trybie podglądu
Pokaż pełną wersję strony
Sklep internetowy Shoper.pl